.
Zamek w Sierakowie
restytuowane skrzydło południowe
zamku gotyckiego |
L o k a l i z a c j a
Miasto nad Wartą, na pograniczu Kotliny
Gorzowskiej i Pojezierza Poznańskiego, na Pojezierzu Międzychodzko-Sierakowskim, między
jeziorami Jaroszewskim i Lutomskim. Leży na skraju lasów Puszczy Noteckiej, w Sierakowskim
Parku Krajobrazowy; w pobliżu liczne rezerwaty.
Pokaż większą mapę
H i s t o r i a
Miasto od XIV w. stanowiło posiadłość
Nałęczów, później Górków, Rokossowskich i Opalińskich. W 1695 r. przechodzi na własność
Katarzyny z Opalińskich, żony króla Stanisława Leszczyńskiego, a następnie na jej córkę Marię
Leszczyńską, królową Francji, żonę Ludwika XV. W 1749 r. dobra sierakowskie kupił hrabia
Heinrich Brühl, minister Augusta III. W 1763 r. właścicielem został Piotr Mikołaj von Gartenberg
(Sadogórski), a od 1781 r. Łukasz Bniński. W 1829 r. dobra sierakowskie zakupił król pruski Fryderyk Wilhelm III.
W dawnych budynkach folwarku, zbudowanych z cegieł z rozbieranego
zamku, założono Stado Ogierów istniejące do dzisiaj.
Krzysztof Opaliński, wojewoda poznański, poeta i pisarz, stworzył
jeden z najbardziej okazałych dworów w Polsce. Założył gimnazium, sprowadził do Sierakowa Jana Amosa
Komeńskiego. Cień na postać wojewody rzuciła kapitulacja wojsk polskich pod Ujściem 25.07.1655 r. podczas potopu
szwedzkiego. Jego syn Jan Karol Opaliński gościł na zamku króla polskiego Jana Kazimierza i jego żonę Marię Ludwikę.
Ruiny zamku w 1992
z folderu: Zamek w Sierakowie |
W 1991 r. po wydobyciu z krypty kościoła
pobernardyńskiego sarkofagów rodziny Opalińskich, postanowiono odrestaurować pozostałości
zamku i umieścić tutaj zachowane trumny. Zamierzenie to zrealizowano dzięki inicjatywie
Włodzimierza Łęckiego, wojewody poznańskiego, wg wskazówek poznańskich historyków sztuki
Jana Skuratowicza i Tomasza Wujewskiego w latach 1992-95. Dokonano jedynie restytucji
skrzydła południowego z zamku gotyckiego, poprzez nadbudowę zachowanych piwnic o piętro i
poddaszę. Budynek nakryto wysokim krytym dachówką dachem. Odnawiana jest południowa
część dawnej fosy.
C h a r a k t e r y s t y k a
W XIV w. na obecnym miejscu powstał zamek gotycki
dla rodziny Nałęczów. Na planie kwadratu z dwoma równoległymi skrzydłami
mieszkalnymi (północnym i południowym), połączonymi tzw. przewiązką. Przebudowa zamku
w stylu gotyckim została dokonana za czasów Łukasza Górki i jego syna Uriela, kiedy to zamek pełnił rolę letniej rezydencji rodziny Górków.
W 1600 r. zamek spalił
się, a jego właściciele Opalińscy do 1609 r dokonali rozbudowy zamku w stylu barokowym. Nadbudowano dwa piętra
na istniejących murach i zmniejszono wewnętrzny dziedziniec. Zamek został nakryty
wysokim manierystycznym dachem. Od wschodu dobudowano barokowe schody prowadzące do
portalu z herbami właścicieli. Wewnątrz inaczej podzielono skrzydła. Apartamenty mieszkalne
znajdowały się tylko w skrzydle północnym. Całą skrzydło południowe zajmowała sala teatralna.
W XVIII w. zamek pozbawiony należnej opieki stopniowo niszczał,
dokonano rozbiórki zniszczonego skrzydła północnego. Po roku 1829 pozostałości zamku rozebrano
w związku z budową drogi do założonej stadniny. Ocalało jedynie skrzydło południowe zamienione na lodownię.
Wnętrze: dzisiejsza sień to dawniej jedna z
piwnic skrzydła południowego, schody dębowe prowadzą na pierwszą kondygnację, gdzie mieści
się pokój z ekspozycją odtwarzającą charakter wnętrza z XVII w. i Izba Stołowa.
W jednym z kolejnych pomieszczeń dawnej
piwnicy, zaaranżowanym na mauzoleum z ołtarzem, umieszczono pięć sarkofagów z XVII w.:
- Piotra z Bnina Opalińskiego wojewody poznańskiego,
- jego żony Zofii z Kostków,
- jego syna Krzysztofa Opalińskiego wojewody poznańskiego
oraz dwóch synów Krzysztofa:
Piotra Adama
i Jana Karola, ostatniego z rodu Opalińskich.
Najstarszy sarkofag Piotra Opalińskiego (zm. 1624 r.) wykonany w
poznańskiej pracowni Jakuba Kanadeja, z cyny, jest ozdobiony ośmioma medalionami z
alegorycznymi scenami. Podobny, ale mniejszy jest sarkofag Zofii z Kostków (zm. 1639 r.).
Sarkofag Krzysztofa Opalińskiego (zm. 1656 r.) wykonany z miedzi, ozdobiony jest portretem trumiennym zmarłego,
herbami i inskypcjami.
Ze srebnej blachy, miejscami złoconej, jest wykonany sarkofag Piotra Adama Opalińskiego (zm. 1682 r.)
z, wzorowanym na niderlandzkich, portretem zmarłego malowanym na srebnej blasze.
Sarkofag Jana Karola Opalińskiego (zm. 1695 r.) wykonany prawdopodobnie w pracowniach śląskich,
wsparty jest na orlich łapach, ozdobiony wieloma herbami i portretem trumiennym.
W sąsiedztwie zamku, na terenie dzisiejszej
stadniny, dwór neorenesansowy z ok. 1890 r. Parterowy, z piętrowym ryzalitem na osi. Kryty
dachem dwuspadowym. W pobliżu neoklasycystyczne budynki gospodarcze z XIX w.
P a r k
Park krajobrazowy (pow. 4,9 ha) z bogatym
drzewostanem, m.in. dąb o obwodzie pnia 720 cm.
W s p ó ł c z e s n o ś ć
W zamku mieści się Muzeum - Zamek Opalińskich (otwarte
w czerwcu 1995 r.) z ciekawymi sarkofagami i ekspozycja prezentującą historię zamku oraz
przedmioty odnalezione podczas badań archeologicznych (m.in. szkło użytkowe, fragmenty naczyń,
kafli itp.).
W zamku mieści się również siedziba zarządu Stada Ogierów.
Zwiedzanie muzeum:
wtorki, środy, piątki i soboty, godz. 11:00-15:00
czwartki, godz. 12:00-15:00
niedziele, godz. 13:00-17:00
tel. 0-61 2952392
e-mail: sierakow@man.poznan.pl
Podobne odnośniki:
